İngiltere, Bosna ve Ukrayna: Yakın Geleceğimizden Kareler

Mikail Fırtınacı – Şubat 2014

ukraynaKapitalizm Çöküyor. Bu artık o kadar banal bir ifade ki tekrarlamak bile sıkıcı. Dünya’ıin %1’lik irrasyonel azınlığı, zenginler bile bunu kabul ediyorlar artık. Fakat bu çöküş o kadar hızlı, o kadar gürültülü ki paralize olup, olan biteni izlemekten başka bir çare yokmuş hissi uyandırıyor insanda.

İngiltere: Ekolojik yıkım ete kemiğe büründü.

Dünya tarihinde atmosferik veriler tutulmaya başladığından beri yaşanan en sıcak yılın 2014 olabileceğini söylüyor bilim insanları.(1) İnsan etkisi mi? “Kesin değil”… diyorlar. Ne olursa olsun gelişen ekolojik kriz inanılmaz ölçeklerde insan hayatını etkilemeye başladı. Normalde kutup dairelerinin üzerinde, Kutup Vortexi denilen istikrarlı bir hava girdabı var. Okyanuslar ısındığı ve atmosferik jet akımları yer değiştirdiği icin Kuzey Kutup Vortexi bu yıl görülmemiş bir biçimde Kuzey Amerika kıtasının üzerine, ABD’ye kadar indi. Hiç görülmemiş soğuklar yaşandı ve sıcak çöl eyaletlerinde bile don olayları oldu.(2)

Buna karşılık Atlas Okyanusunun öteki yakasında, İngiltere’de tarihinin en yoğun yağışları oldu. Thames nehri taştı ve Londra’nın mahalleleri bir hafta boyunca sel altında kaldı.(3) 

Bütün bu ekolojik kıyamet alametleri devlet organlarını eli kolu bağlı bırakıyor. “Kurtarma” ve acil durum önlemleri dışında devletler çaresiz. Devletin toplumsal rolünün bu tarz olayları önlemek ve tedbir almak olduğu söylenir – en azından ilk okuldan beri devlet neden var sorusuna verilen cevap bu. Yoksa neden özgürlüğümüzü bu yapıya teslim edelim öyle değil mi(!) Fakat 17. ve 18. Yüzyıllarda temelleri atılmış ulus devlet yapısı, bu tarz küresel krizler karşısında çaresiz kalırken, gücünü elinden aldığı sıradan yurttaşları afallamış kurbanlık koyunlar gibi bir sonraki daha büyük afet dalgasını beklemeye bırakıyor…

Ukrayna: ulus devletin çöküşü

Öte yandan sadece ekolojik dengeler değil devletlerin bizzat kendisi de çözülüyor! Gecen hafta Ukrayna’da derinleşen kriz faşist ve aşırı sağ güdümlü muhalefet ile otoriter Ukrayna hükümeti arasında kanlı çatışmaları doğurdu. Ukrayna etnik olarak bölünmüş bir ülke. Doğusunda Ruslar veya Rusça konuşanlar çoğunluktayken, ülkenin batısında çoğunluğu Ukraynalılar oluşturuyor ve bu iki ulusal kesimi de siyasi olarak çeteleşmiş oligarklar temsil ediyor. Ülkenin doğal maden kaynaklarına hükmeden bir avuç mafyatik aile arasındaki gerilim en sonunda Avrupa Birliği ve Rusya taraftarları arasında patladığında Ukrayna tamamen bu oligarşik ailelerin siyasi güdümündeydi.

Kiev meydan işgaliyle birlikte ortaya bir  de Ukrayna’lı Nazi bozuntuları çıktı. Ukrayna’nın faşizm ile kanlı bir geçmişi var. Bugün Kiev sokaklarında “muhalefet” gibi duran bir çok paramiliter çete kendisini 1940’ların Ukrayna milliyetçilerine referansla tanımlıyor. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Ukrayna aşırı sağı ve Naziler birlikte bir çok kanlı soykırıma girişmişlerdi. Bugün de askeri olarak gittikçe güçlenen Almanya, muhalefetteki bu sağ/aşırı sağ grupları destekleyen başlıca Avrupa devleti – kapitalizm altında bazı şeyler hiç değişmiyor maalesef…

Elbette hükümet de hiç temiz değil. Hükümeti oluşturan klik Rusya yanlısı ve aynı milliyetçi duygulara oynuyor ama Ukrayna’lı anarko-sendikalistlerin de ortaya koydukları gibi savaşan taraflardan hiçbiri diğerinden daha « demokratik » değil ve servetlerinin tehdit edildiğini görmektense ülkeyi sekter bir iç savaşa götürmeye hazırlar.(4)

Bu durum 19. Yüzyılın yurttaşlık idealinin, eşitlik ve özgürlük temelinde sivil topluma dayalı ulus devletin tam iflasının ifadesi ve Ukrayna’daki senaryo son zamanlarda Libya’da, Suriye’de ve Venezuela’da yüzeye çıktı. Devletler yurttaşlık temelinde birliği koruyamazken, ya faşizan çetelerin ya da bürokratik diktatoryal elitlerin denetiminde hızla çözülüyorlar. (5)  Avrupa’da bu süreç sadece daha yavaş ama yine de dünyanın geri kalanındaki kadar kesin bir tempoda ilerliyor.

Bosna Ayaklanması: Umut kıvılcımı

bosnaEski Yugoslavya’da gelişen işçi ayaklanması ise bütün bu karanlık ekolojik ve politik yıkım karşısında ufak da olsa bir umut ışığı sundu. Gecen hafta Bosna’nın Tuzla sanayi bölgesinde işçilerin başlattığı isyan hızla toplumun diğer kesimlerine yayıldı ve Bosna çapında bir ayaklanmaya dönüştü. Bosna Ukrayna sağının AB ile kurmayı istediği ilişkilerin yerleşmiş olduğu bir ülke. Bosna’yı yıllardır AB güdümlü yozlaşmış ve küçük bir oligarşik klik yönetiyordu.

Bunun ekonomik anlamı, Yugoslav “sosyalizmi” altında en azından iş güvencesine alışmış Bosnalıların bunu da kaybetmesi oldu. Geçen hafta başlayan ayaklanma hem buna hem de etnik milliyetçiliğe bir tepki olarak gelişti. Milliyetçi partilerin binaları da tıpkı hükümet binaları gibi isyancılar tarafından yakıldı. İsyanın evrimi Gezi isyanının evriminin hızlı çekim bir benzeriydi. İsyan kendisini mahalle ve üniversite forumlarına (6) doğru evrilterek sakinleşti: özellikle beyaz yakalı, öğrenci ve mavi yakalıların bileşenlerinin oluşturduğu forumlar bütün Bosna’ya yayılmış durumda.

Şimdilik sorun forumların talepleri ile ayaklanan işçilerin talepleri arasındaki fark. İşçiler işlerini ve ücretlerini tam ve düzenli almak istiyorlar. Buna karşılık forumlardaki kimi liberal unsurlar ve onları temsil eden üniversite hocaları, ülkenin istikrara geçişini sağlayacak teknokrat bir hükümet talebine daha yakın gibiler. Ne olursa olsun bu sadece başlangıç. Çünkü Balkanların her yerinde benzer kalkışmalar oldu son 1-2 yılda ve Bosna’daki olaylar eski Yugoslavya ülkelerindeki emekçiler nezdinde sempatiyle karşılandı.(7)

Artık Hiç Şüphe Yok: Tek Çıkış Yolunu Komünizm Sunuyor.

Son bir haftada dünyada yaşanan olaylar ekolojik yıkım ve politik çözülmenin ne kadar hızlı ve ne kadar vahşi boyutlarda gerçekleşmekte olduğunu gösterdi. Dahası dünya toplumunun çoğunluğu bu olaylara sesini çıkaramayacak kadar köşeye sıkışmış gözüküyor. Ancak Bosna’da olduğu gibi işçiler, işsizler, öğrenciler ve dışlanmışlar bu hızlı çöküşe etkin bir şekilde karşı koyuyorlar.

Fakat yine de bir şeyler eksik… Henüz alternatifi dillendiremiyoruz. Fakat günler hızla akıyor ve insanlığın son duraktan önce çıkışı kaçırması yakın. Daha fazla zaman kaybetmeden kararlı bir şekilde alternatifi koymak gerek.

Artık özel mülkiyeti, devleti ve ulusal sınıfıları geçmişte gerekli gösteren gerekçelerin hepsi çürümüş durumda. Devletler artık yurttaşlarına güvenlik sağlayamıyor. Ulusal sınırlar sadece devletleri kontrol eden çok küçük ve yoz elitleri koruyor. Ve nihayet özel mülkiyet kendi ekonomik krizi içinde yavaşça boğuluyor. Bu durumda sınırsız, komünal mülkiyet temelli ve devletsiz düzene geçiş sadece güzel bir fikir değil acil bir gereklilik. Ama fikirler tek başına yeterli değil. Onları savunup geliştirecek, güncel sorunlara uyarlayıp programatik öneriler haline getirecek politik bedenlere de ihtiyaç var. Komünist fikir, (ya da hayalet) bedenini arıyor. Acilen bulması için dua etmenin çare olmadığını söylemeye gerek yok…

(1) http://www.newscientist.com/article/dn25028-el-nino-may-make-2014-the-hottest-year-on-record.html#.UwedS15silw

(2) http://en.wikipedia.org/wiki/2014_North_American_cold_wave

(3) http://libcom.org/blog/uk-storms-vision-future-14022014

(4) http://avtonomia.net/2014/02/20/maidan-contradictions-interview-ukrainian-revolutionary-syndicalist/

(5) Bu burokratik dejenerasyonu daha cok ekonomik kriz karsisinda politik iktidari AB ve IMF burokratlarina devreden Italya ve Yunanistan gibi Akdeniz ulkelerinde goruyoruz.

(6) Tek farkla, Bosnalilar bunlara “plenum” diyor; http://libcom.org/library/what%E2%80%99s-bosnia-juraj-katalenac

(7) Ibid.

Reklamlar

1 Yorum

Filed under Güncel

One response to “İngiltere, Bosna ve Ukrayna: Yakın Geleceğimizden Kareler

  1. Mülayim Sert

    Bosna’daki isyandan bir pankart: “Benim ulusum özgürlüktür” (sloboda=özgürlük)

    Ukrayna’daki ayaklanmadaki en büyük milliyetçi-faşist partinin ismi de Svoboda, yani özgürlük.

    Müthiş bir tezat bence.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s